PRZEDMIOT, TREŚĆ I ZAKRES PEDAGOGIKI UPOŚLEDZONYCH UMYSŁOWO - JAKO NAUKI. (PEDAGOGIKA UP. UM. = OLIGOFRENOPEDAGOGIKA)

Studia pedagogiczne z zakresu ped. Specjalnej obejmują kilka specjalizacji, z których jedna jest rewalidacja osób up. um.
Na program studiów tej specjalizacji składa się szereg przedmiotów nauczania, a realizacja treści programów poszczególnych przedmiotów ma przygotować studiujących do podjęcia pracy rewalidacyjno-wychowawczo-dydaktycznej z dziećmi z up. um.
Poza ogólną orientacją w problematyce zakresu ped. spec., wyposażeniem w wiedzę metodyczną i wyrobieniem umiejętności do pracy z dzieckiem z up. um. Przyszły nauczyciel pracujący z tymi osobami, zarówno w szkole specjalnej jak i systemie integracyjnym, musi być dobrze zorientowany w szczegółach, które dotyczą up. um. i w ogólnej problematyce kształcenia specjalnego up. umysłowo.
Przedmiotem mającym dać tę podstawową wiedzę, na której będzie mogła się oprzeć wiedza metodyczna z zakresu wychowania i nauczania osób z up. um. Jest PEDAGOGIKA UPOŚLEDZONYCH UMYSŁOWO - OLIGOFRENOPEDAGOGIKA.

ZAKRES BADAŃ PEAGOGIKI UP. UM.

Na przestrzeni dziejów próbowano dokonać klasyfikacji nauk, która ulegała i nadal ulega ciągłym zmianom. Aktualnie nauki klasyfikuje się: KLASYFIKACJA ZWIĄZANA ZE SPOSOBEM UZASADNIANIA TWIERDZEŃ - DZIELI NAUKI NA:

a) formalne
b) empiryczne

Nauki formalne - związane również z naukami dedukcyjnymi opierają się na aksjomatach (z greckiego twierdzenie - nie wymagające dowodów), pewnikach twierdzeń pierwotnych. Dalsze postępowanie w tych naukach polega na wnioskowaniu dedukcyjnym czyli na postępowaniu idącym od pewników, ogólnych zasad do szczegółowych twierdzeń. Do tej grupy nauk należą m.in.: matematyka i logika formalna.

Nauki empiryczne - oparte są na doświadczeniach, na obserwacji faktów zachodzących w życiu, gromadzeniu spostrzeżeń i ich uogólnianiu przez wykorzystanie zachodzących między nimi podobieństw i różnic, powiązań i zależności oraz stawianie hipotez i sprawdzanie ich w praktyce życia codziennego - oraz dochodzenie tą drogą do twierdzeń ogólnych, do praw; które obowiązują w obserwowanej przez nas badanej kategorii zjawisk. Postępowanie takie nazywamy INDUKCYJNYMI; idącym od szczegółów do uogólnień.
Dlatego nauki posługujące się tą metodą badań nzw. naukami indukcyjnymi. Do tej grupy należą wszystkie pozostałe nauki, a więc i pedagogika wraz z ped. spec. i wchodzącą w jej skład ped. up. um.
W ramach podziału nauk wynikającego z różnicującego je przedmiotu badań wyróżniamy:
W ramach zadań stawianych przez człowieka poszczególnym naukom - dzielimy je na:

Zatem z dotychczasowych rozważań można wyciągnąć następujące wnioski i wskazania:

1) Pedagogika up. um. - jako nauka empiryczna ; opiera się na naukach empirycznych; indywidualnych dlatego dotychczasowe i nowe jej twierdzenia w toku rozwoju tej nauki powinny być prowadzone weryfikowane i uzasadniane poprzez eksperymentalne , indukcyjne badania.

2) Ponieważ pedagogika up. um. należy do nauk humanistycznych; społecznych powinna ona w badaniach nad upośledzeniem umysłowym szeroko wykorzystywać wpływy otoczenia społecznego oraz kulturalny i materialny dorobek - stosując ich integrację z jednostką pełnosprawną w procesie wychowania i nauczania.

3) Z uwagi na fakt, iż pedagogika up. um. jest nauką praktyczną - stosowaną dlatego wyniki jej badań powinny być doprowadzone do takiego stanu i tak formułowane by można było w wychowaniu i nauczaniu stosować je z pożytkiem dla rozwoju i przygotowania do życia osób up. um.

Pedagogika up. um. - jest jedną z nauk zajmujących się badaniem osób z up. um. oraz sposobami przygotowania ich do życia. Zatem ped. up. um. powinna koncentrować się wokół zagadnień związanych z wychowywaniem i nauczaniem osób up. um. w różnym stopniu. Z konieczności zajmuje się osobami z dodatkowymi zaburzeniami np. z m.p.dz. (mózgowym porażeniem dziecięcym), autyzmem, percjalnymi zaburzeniami, pozornym upośledzeniem o społecznym podłożu. Dlatego ped. up. zdaniem wielu badaczy tego problemu (Kirejczyk, Wyczesany, Bożyszkowska) powinna nosić nazwę PEDAGOGIKI NIEPRZYSTOSOWANYCH INTELEKTUALNIE lub PED. UP. UM.
Nazwy tej jednak nie wprowadza się ponieważ nie uzyskała ona obywatelstwa w słownictwie naukowym.
Przedmiotem badań pedagogiki up. są zamierzone, świadome i celowe oddziaływania wychowawcze domu, szkoły, zajęć pozaszkolnych, związków wyznaniowych, organizacji zajmujących się problemem osób up. um. Zmierzające do osiągnięcia dostępnego dla nich względnie trwałego, maksymalnego (na miarę ich możliwości) prawidłowego ukształtowania osobowości przygotowania do pracy i życia w społeczeństwie.

Badaniami ped. up. um. - powinny być objęte osoby:

Pedagogika up. um. - powinna zająć się badaniem sposobów rewalidacji, wychowania i kształcenia tych osób.

Zakres badań ped. up. jest szeroki, koncentruje się nad badaniem sposobów wychowania osób z up. um. w różnym stopniu.

Badania nad wychowaniem i rewalidacją głęboko up. są w stadium początkowym, zaś badania nad wychowaniem osób z dodatkowymi up. wchodzą często w skład nauk badających te upośledzenia (np. m.p.dz.).

Badania nad przejściowo zahamowanymi i pozornie upośledzonymi - prowadzi również pedagogika ogólna. Do badań tych należą:

O ile w pedagogice ogólnej wyróżniamy dwa procesy:

jak również badające to wychowanie i nauczanie - dwie dyscypliny naukowe:
to w pedagogice upośledzonych wyróżniamy:
Teorię odpowiadającą interwencyjnym oddziaływaniom na wychowanków nazywamy ; teoria interwencyjnego oddziaływania na odchylenia rozwojowe zarówno ujemne jak i dodatnie.

Wyróżniamy zatem 3 teoretyczne dyscypliny naukowe:
  1. Teorie wychowania ukierunkowującego umysłowo upośledzonych. Zajmującą się badaniem zamierzonego, świadomego i celowego, skutecznego i w miarę trwałego oddziaływania na ograniczone w większym lub mniejszym stopniu upośledzonych umysłowo dyspozycje kierunkowe decydujące o stosunku tych osób do siebie, do innych i ich dorobku kulturowego, technicznego, materialnego oraz do otaczającego ich środowiska przyrodniczego.
  2. Teorię nauczania czyli dydaktykę upośledzonych umysłowo - badającą zamierzone, świadome i celowe, skuteczne i trwałe kształtowanie pomniejszonych upośledzeniem umysłowym - dyspozycji instrumentalnych, uwagi, spostrzegawczości, pamięci, wyobraźni, myślenia analitycznego, porównawczego, syntetycznego, uogólniania, wyciągania wniosków, sprawności ogólnych potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania w życiu i wykonywaniu pracy zawodowej.
  3. Teorię interwencyjnego oddziaływania na odchylenia rozwojowe, której zadaniem jest prowadzenie badań nad sposobami trwałego zwalczania utrudniających rozwój i przygotowania do życia - odchyleń rozwojowych u os. z up. um. a także prowadzenie badań nad sposobami rozwijania i wykorzystywania badań dla rozwoju i przygotowywania do życia występujących u tych osób uzdolnień i dodatnich odchyleń od ogólnego poziomu ich rozwoju.